Featured in the News: Celebrating 25 Years of School on Wheels!

📰 Featured in the News: Celebrating 25 Years of School on Wheels! 🚍📚

We’re thrilled to share that our milestone event commemorating 25 years of the School on Wheels initiative was featured in the newspaper! This recognition shines a spotlight on the relentless efforts of Door Step School in bringing education to children from marginalized and migrant communities.

The event celebrated the incredible journey of transforming lives through mobile classrooms, highlighting:

✅ The impact of 9 buses reaching 1,000+ children daily.

✅ Stories of resilience and success from children and communities.

✅ Insights from our founder, Rajanitai Paranjpe, and inspiring messages from our Chief Guest, Vivek Sawant.

This coverage is a testament to the power of collective effort in ensuring that every child has access to education, regardless of circumstances.

💛 A huge thank you to our supporters, donors, and volunteers who make this possible. Together, let’s continue to pave the way for inclusive education!

📖 Read the full story in today’s newspaper!

#educationforall #schoolonwheels #doorstepschool #25yearsofimpact #transforminglives #ngoindia #inclusiveeducation #socialimpact #empoweringcommunities #childeducation

 

Citizens' Campaign for Out-of-School Children - Lokmat Newspaper

(Click on the image to read.)

DSS News in Divya Marathi Newspaper

हजारो शाळाबाह्य मुले आणली पुन्हा शैक्षणिक प्रवाहात

जयश्री बोकील । दिव्य मराठी | May 17,2017 5:50 AM IST

• Facebook
• Whatsapp

पुणे- विविध कारणांनी शिक्षणापासून वंचित राहिलेल्या मुलांना पुन्हा शिक्षणाच्या प्रवाहात आणण्यासाठी प्रयत्नशील असणाऱ्या ‘डोअर स्टेप स्कूल’तर्फे गेल्या वर्षभरात तब्बल ७४ हजार मुलांना शिक्षणाचा हक्क मिळवणे शक्य झाले आहे. संस्थेच्या प्रयत्नांमुळे प्रामुख्याने स्थलांतरित वाड्या-वस्त्यांमधील मुलांना शिक्षणाची वाट सापडली आहे.   

डोअर स्टेप स्कूलच्या संचालक भावना कुलकर्णी म्हणाल्या,‘संस्था स्थलांतरितांच्या मुलांसाठी वस्तीपातळीवरील वर्ग, चाकांवरची फिरती शाळा, सरकारी शाळांमधील मुलांसाठी वाचन संस्कार प्रकल्प असे अनेक उपक्रम सातत्याने करून मुलांना शाळांशी जोडून ठेवत आहे. २०१६-१७ या वर्षात सुमारे ७४ हजार मुलांना शाळेशी जोडण्याचे कार्य करण्यात आम्ही यशस्वी झालो आहोत. मुलांना एकवेळ शाळेत दाखल करणे सोपे आहे, पण त्यांना शाळांमध्ये टिकवून ठेवणे, शिक्षणाची गोडी निर्माण करणे, वाचनाची सवय लावणे, पालकांचे सहकार्य मिळवणे या गोष्टी अधिक कठीण आहेत. मात्र, सातत्याने केलेल्या सामूहिक प्रयत्नांमुळे संस्थेला या कार्यात सकारात्मक यश मिळत आहे,”.   

असे केले प्रयत्न   
चाकांवरची फिरती शाळा, अशा त्रिविध स्तरांवर ‘डोअर स्टेप स्कूल’ने प्रत्यक्ष कार्य आणि पाठपुरावा केला. याशिवाय साक्षरता वर्ग (१९२९), अभ्याससत्रे (३४१४), पूर्वप्राथमिक शिक्षण (३२००), वाचनखोल्या (५९८), मुलांसाठी मुलांचे वाचनालय (३६९), वाड्या-वस्त्यांवरील वाचनालये (३२८), संगणक प्रशिक्षण (३२३), चाकांवरील शाळा ४ (३० ठिकाणे), पुन्हा शाळांत दाखल केलेली मुले ५०५, शाळांपर्यंत मुलांना नेणे-आणणे (१९४१), असे उपक्रम मोठ्या प्रमाणावर घेण्यात आले. 

शिकण्याची ऊर्मी कायम, हे यश   
गेल्या वर्षभरात स्थलांतरित झाल्याने ३६६० विद्यार्थी शाळेपासून दुरावले. त्यापैकी १४९० विद्यार्थ्यांचा मागोवा (४१ टक्के) घेण्यात संस्था यशस्वी झाली. या १४९० मुलांपैकी ९७२ मुले नव्या ठिकाणीही शाळांमध्ये जात असल्याचे सिद्ध झाले. ही गोष्ट खूपच सकारात्मक आणि आशादायी वाटते. मुलांना नव्या ठिकाणीही शाळेत जावेसे वाटणे, हे त्यांच्यातील शिकण्याची ऊर्मी स्पष्ट करणारे आहे. - भावना कुलकर्णी,  संचालक,  डोअर स्टेप स्कूल 

News about fun fair for children on construction sites in Baner

Lokmat Newspaper, Pune Edition (08/02/2017)

TTY Sanitation Facilities Inaugurated: Indian Express News

Teach Them Young: Sanitation facilities inaugurated
The Indian Express, Pune | Monday, January 30, 2017

News about sanitation facilities provided at Gopal Krishna Primary School, Gokhalenagar, under Teach Them Young project by Door Step School, with CSR support from 3DPLM Software Solutions, Hinjawadi, Pune.

बांधकाम मजुरांच्या मुलांसाठी परिसरातच शाळा

लोकसत्ता, पुणे | 29 डिसेंबर 2016

Children's Day: Fun Fair in PMC Schools

A fun fair for children from all PMC (Pune Municipal Corporation) schools in Kothrud area was organized on the occasion of Children's Day. Various fun activities like storytelling, streetplay, group songs, and dance, etc. were conducted at Samrat Ashok Vidyamandir in Karvenagar. Door Step School set up a stall of innovative teaching tools for learning mathematics. Children from various schools in Kothrud area visited the stall with lot of curiosity and enthusiasm. A group of children from Door Step School's Baal Gat performed a streetplay on topic of Child Rights, which was much appreciated by school teachers and government officials present at the function.

'जाणीव सामाजिक बांधिलकीची' - दै. सकाळ

'मॉन्ट व्हर्ट' कन्स्ट्रक्शन ग्रुपच्या बांधकाम साईट्सवर 'डोअर स्टेप स्कूल'तर्फे चालविल्या जाणा-या शैक्षणिक उपक्रमांबाबत शनिवार, २२ ऑक्टोबर २०१६ च्या दै. सकाळ पुरवणीत प्रसिद्ध झालेली माहिती.

DSS News in Lokmat Newspaper 05-Jul-16

डोअर स्टेप स्कूलचा उपक्रम : कष्टकर्‍यांच्या मुलांसाठी शिक्षकांनीच घेतला पुढाकार
दै. लोकमत ।  प्राची मानकर, पुणे, मंगळवार, दि. ५ जुलै २१६

कष्टकरी कुटुंबातील मुलांच्या शिक्षणातील सर्वांत मोठा अडथळा म्हणजे त्यांच्यावर असणारी लहान भावंडांची जबाबदारी. आई-वडील दोघेही कामावर गेल्यावर लहान भावंडांना सांभाळताना या मुलांना शिक्षणावर पाणी सोडावे लागते. यासाठी डोअर स्टेप स्कूल या संस्थेने अनोखा उपाय योजला आहे. विद्यार्थ्यांच्या भावंडांना शिक्षिका सांभाळतात आणि ही मुले शिक्षण घेतात.
बिगारी काम, वीटभट्टीवरील काम करणार्‍या कामगारांच्या मुलांना शिक्षण घेता यावे यासाठी डोअर स्टेप संस्थेच्या माध्यमातून सर्व्हे केला गेला. बांधकामांच्या साईटवर जाऊन मुलांची संख्या किती आहे हे तपासून पाहिले गेले. डोअर स्टेप संस्थेच्या शिक्षिका येथेच मुलांना शिकवितात. या वेळी काही शिक्षिका त्या विद्यार्थ्यांच्या एक ते दीड वर्षाच्या भावंडांना सांभाळतात. यासाठी संस्थेच्या वतीने बिगारी काम करणार्‍या कामगारांचे समुपदेशन केले जाते आणि तुमच्या मुलांची काळजी आम्ही घेऊ, असे समुपदेशन संस्थेच्या शिक्षिकेच्या मार्फत केले जाते. सिंहगड रस्ता, कोंढवा, कात्रज, खराडी, चिखली, तळेगाव, मोशी, हिंजवडी, पाषाण, बाणेर, भूगाव अशा ८० बांधकाम साईटवर डोअर स्टेपच्या ३०० शिक्षिका त्या-त्या भागात जाऊन बिगारी काम करणार्‍या कामगारांच्या मुलांना शिक्षण देत आहेत. प्रत्येक साईटवर ४ शिक्षिका नेमून दिलेल्या आहेत. दोन शिक्षिका या मुलांना शिकवितात आणि दोन शिक्षिका त्या मुलांच्या भावंडांचा सांभाळ करतात. या मुलांना बोलावे कसे, स्वत:ची निगा कशी राखावी, याचे शिक्षण दिले जाते. काही भागांत या मुलांच्या घराजवळ शाळा नसते. मग डोअर स्टेप या संस्थेची स्कूलबस अशा मुलांना शाळेत सोडते.

चाकांवरची शाळा
ज्या भागात ही मुले असतील त्या भागात डोअर स्टेप स्कूलची बस जाते आणि त्या मुलांना त्या बसमध्ये बसविले जाते. या बसमध्ये १ ते २ शिक्षिका असतात. पुढे प्रत्येक भागात जाऊन अशी मुले गोळा करतात. पण काही ठिकाणामध्ये अंतर असल्यामुळे या मुलांना गाडीमध्येच शिकविले जाते. या गाडीमध्ये फळा, मुलांना बसण्यासाठी सतरंज्या टाकलेल्या आहेत. आणि सगळी मुले जमल्यावर ही गाडी एका ठिकाणी थांबविली जाते आणि तिथेच त्यांची १ ते २ तास शाळा घेतली जाते.

चाकावरची शाळा या उपक्रमामध्ये दिवसातून तीन वर्ग भरतात. यासाठी डोअर स्टेप स्कूलच्या तीन स्कूल व्हॅन आहेत. ही चाकावरची शाळा हडपसर, बाणेर आणि वाकड या भागामध्ये भरली जाते. ६ ते १४ वयोगटातील मुले या वर्गात असतात. एका वर्गात २५ मुले आणि दोन शिक्षिका आहेत. या मुलांना एका जागेवर दोन तास बसण्याची सवय नसते. अशा मुलांना बसण्याची सवय लावायची, स्वच्छता निगा कशी राखायची, बोलायचे कसे या सगळ्या बेसिक गोष्टी मुलांना या वर्गात शिकविल्या जातात. आणि नंतर पालकांशी संवाद साधून, मुलांच्या घराजवळ शाळा आहे की नाही हे तपासून प्रत्येक मुलाला महानगरपालिकेच्या शाळेत घातले जाते आणि ते मूल शाळेत जाते की नाही हेसुद्धा तपासले जाते.

कन्स्ट्रक्शन साईटवर वर्ग
"सिंहगड रस्ता, कोंढवा, कात्रज, खराडी, चिखली, तळेगाव, मोशी, हिंजवडी, पाषाण येथील प्रवाहाबाहेरच्या मुलांना प्रवाहात आणण्याचे काम आम्ही करतो. प्रत्येक मूल शिकले पाहिजे आणि ते शाळेत गेले पाहिजे, हा आमचा मानस आहे. मुलगा आणि शाळा यांच्यामधील पूल होण्याचे काम आम्ही करीत आहोत. ३ ते ६ आणि ६ ते १४ वयोगटातील मुलांना आम्ही शिक्षण देण्याचे काम करतो. आम्हाला आमचे काम आणखी वाढवायचे आहे; पण त्याच्यासाठी मनुष्यबळ कमी पडत आहे."
- रजनी परांजपे, विश्‍वस्त, डोअर स्टेप स्कूल

Helpline to report out-of-school children started - Sakal Times

Helpline to report out-of-school children started
Sakal Times Correspondent | Sunday, 15 May 2016

Pune: Door Step School (DSS), a Non-Governmental Organisation, has started a campaign called Every Child Counts (ECC) to find out-of-school children. The ECC campaign has launched a helpline number, which will help them locate out-of-school children. Any concerned citizen can report out-of-school children found in his/her area on the helpline number 986-000-8070 .

DSS is creating awareness among parents and helping students get enrolled in nearby government (Corporation or Zilla Parishad) schools. This campaign was launched in November 2011, under which DSS has enrolled more than 8,000 students up till now from Pune and Pimpri-Chinchwad.

Any citizen can participate in this campaign from their own area of residence or work, at their own convenient time. The helpline number is expected to help in finding out out-of-school children across the city, expediting their admission process.

[Source: http://www.sakaaltimes.com/NewsDetails.aspx?NewsId=5515674776725003022&SectionId=5171561142064258099&SectionName=Pune&NewsTitle=Helpline%20to%20report%20out-of-school%20children%20started]

वंचितांसाठी 'डोअर स्टेप' - महाराष्ट्र टाइम्स, १४ मे २०१६

'डोअर स्टेप स्कूल'च्या विविध शैक्षणिक उपक्रमांचा संक्षिप्त आढावा 'महाराष्ट्र टाइम्स'च्या 'संस्था परिचय' सदरात - दि. १४ मे २०१६

The Duke and Duchess of Cambridge to meet Door Step School children

Excerpts from an article published by The Telegraph on 9th of April 2016 -

How the other half live: why India's slum-dwellers are keen to meet William and Kate
- Gordon Rayner, Chief Reporter, Mumbai

Her home is an 8ft x 8ft room that she shares with her parents and six siblings, so the question slum dweller Saniya Puniya Chauhan wants to ask the Duke and Duchess of Cambridge is perhaps glaringly obvious.

“How can they live in such a big house?” mused 10-year-old Saniya as she prepared for one of the most exciting days of her life when she meets the royal couple in Mumbai.

“How do they communicate?” she went on. “How do they call each other? What kind of clothes do they wear?”

The Duke and Duchess can expect to be bombarded with these and similarly frank questions from some of the world’s poorest children when they arrive in India on Sunday at the start of their seven-day day tour of the country and of Bhutan.

Anmer Hall, the Duke and Duchess’s home in Norfolk, could comfortably be divided into more than 100 typical dwellings in the Baba Sheb Ambedkar Nagar slum, where  Saniya lives, meaning the Grade II* listed property would be home to upwards of 500 people, rather than four. They also have a London home at Kensington Palace.

A crude comparison, perhaps, but one which has clearly crossed the minds of Saniya and other pupils at the slum’s Door Step school. Many of them start work at the age of seven gutting fish or scavenging rubbish dumps for £3 a day and drop in to the school in the evenings to learn how to read and write.

The school’s co-founder, Bina Sheth Lashkari, said: “We have shown the children pictures of the Duke and Duchess and where they live. The children know they are going to meet a Prince and Princess and they have asked if they are like the Princes and Princesses in fairy tales. One of the girls asked if the Princess had big hair, like Rapunzel.

“They asked ‘do they need such a big house?’ and ‘how do they call their wife, how do they call their kids?’. They want to know what they eat, what they wear, everything. They are really excited and a bit scared as well - their eyes are so wide!”

 (Link to original article - http://www.telegraph.co.uk/news/2016/04/09/how-the-other-half-live-why-indias-slum-dwellers-are-keen-to-mee/)

सामाजिक संस्थांमुळे मुलांना वाचनाची 'गोडी' - दै. सकाळ

सामाजिक संस्थांमुळे मुलांना वाचनाची 'गोडी'
- सुवर्णा चव्हाण
सोमवार, 4 जानेवारी 2016 । दै. सकाळ, पुणे

गप्पा, गोष्टी, गाणी अन्‌ शब्दखेळ यातून लहान मुलांमध्ये वाचन संस्कृती रुजविण्याचे काम "सामाजिक संस्थांचे वाचन संस्कार नेटवर्क‘ या उपक्रमातून होत आहे. जोडाक्षराचे रेखाटन, बालकथांचे विश्‍व आणि बाराखडीचा उच्चार असे सारे काही या उपक्रमामुळे महापालिकेच्या शाळांमधील विद्यार्थ्यांना उमगू लागले आहे.

पाच सामाजिक संस्थांनी एकत्र येऊन सुरू केलेल्या या उपक्रमाने सुमारे 70 हजार मुलांमध्ये वाचनाची गोडी निर्माण केली आहे. पुणे जिल्ह्यातील 337 शाळांमध्ये पहिली ते चौथीच्या विद्यार्थ्यांची या आगळ्या-वेगळ्या उपक्रमातून वाचनाशी गट्टी जमली आहे.

"डोअरस्टेप स्कूल‘ संस्थेने हा उपक्रम 1999 मध्ये सुरू केला. सुरवातीला एका संस्थेने सुरू केलेल्या या उपक्रमाशी स्वाधार, वनस्थळी, क्षितिज आणि स्नेहदीप अशा चार संस्था जोडल्या गेल्या. आता या उपक्रमाला पंधरा वर्ष उलटली असून, हजारो विद्यार्थ्यांमध्ये वाचनाची गोडी निर्माण करण्यात या सामाजिक संस्थांना यश आले आहे. तसेच या उपक्रमांतर्गत विद्यार्थ्यांना घरीच पुस्तके वाचनासाठी मिळत असल्याने त्यांचे वाचनाशी एक अतूट नाते निर्माण झाले आहे. हा सकारात्मक बदल घडलाय तो या संस्थांच्या शिक्षिकांमुळे. आठवड्यातील दोन तास पुणे जिल्ह्यातील विविध शाळांमध्ये जाऊन त्या विद्यार्थ्यांचे अवांतर वाचनाचे तास घेतात.

या सामाजिक संस्थांच्या वाचन संस्कार नेटवर्कद्वारे घेण्यात येणाऱ्या तासिकांचा मुलांना लाभ होत आहे. या प्रकल्पाद्वारे काना, वेलांटी, उकार, मात्रा, जोडाक्षरे शिकवणारी पुस्तके, गोष्टी आणि गाण्यांची पुस्तके कशी वाचावीत आणि त्यातील गमती-जमती समजावून देण्याचा प्रयत्न संस्थांकडून होत आहे. वाचन कसे करावे, आणि कोणती पुस्तके वाचावीत, याची संपूर्ण माहिती दिली जात आहे.

"अस्मय‘ संस्थेचे या उपक्रमाला आर्थिक पाठबळ मिळत आहे. या सर्व मुलांना संस्थेने तयार केलेली जोडाक्षरे, गोष्टी व गाण्यांची पुस्तके प्रत्येक आठवड्याला वाचनासाठी देण्यात येतात. यामुळे विद्यार्थ्यांमध्ये स्वअध्ययनाची शिस्त रुजली आहे. मुलांमध्ये वाचन संस्कृती रुजविण्यासाठी आम्ही पाच संस्थांनी पुढाकार घेऊन हा उपक्रम सुरू केला आहे. मुलांना त्यांच्या क्षमतेनुसार वाचता येईल, अशी पुस्तके दिली जातात.
- रजनी परांजपे, संस्थापिका, डोअरस्टेप संस्था

(Click on image to read)

वाचन संस्कार रुजविणा-यांबद्दल आत्मीयता : चंदावरकर (दै. सकाळ)

(Click on image to read)

वाचन संस्कार रुजविणा-यांबद्दल आत्मीयता : चंदावरकर
- सकाळ, पुणे
बुधवार, 23 डिसेंबर 2015

"मुलांमध्ये वाचन संस्कृती रुजावी यासाठी पाश्‍चात्त्य देशात नव-नवीन प्रयोग सुरू आहेत. आपल्याकडेही काही प्रयत्न होत आहेत, परंतु तळागाळातील मुलांपर्यंत ते पोचत नाहीत. अशा मुलांपर्यंत वाचन संस्कार पोचविण्यासाठी धडपडणाऱ्या स्वयंसेवी संस्थांविषयी मला आपुलकी आणि आत्मीयता वाटते," असे मत शिक्षणतज्ज्ञ मीना चंदावरकर यांनी येथे व्यक्त केले.

विविध संस्थांनी एकत्र येऊन सुरू केलेल्या "सामाजिक संस्थांचे वाचन संस्कार नेटवर्क‘च्या उपक्रमांतर्गत आयोजिलेल्या "चला, वाचन रंजक बनवूया‘ कार्यक्रमात त्या बोलत होत्या. "डोअर स्टेप‘च्या संस्थापिका रजनी परांजपे, शिक्षण मंडळाच्या उपशिक्षणप्रमुख शुभांगी चव्हाण, "स्वाधार‘च्या अंजली बापट, वनस्थळी ग्रामीण विकास केंद्राच्या सुषमा साठे, स्नेहदीप जनकल्याण फाउंडेशनचे डॉ. प्रकाश भंडारी, क्षितिज संस्थेच्या उमा माने व संजय राऊत या वेळी उपस्थित होते.

मुलांमध्ये वाचनाची गोडी निर्माण करण्यासाठी राबविण्यात येणाऱ्या विविध प्रकल्पांची माहिती या वेळी देण्यात आली. तसेच गप्पा, गोष्टी, गाणी, खेळ, चित्रवाचन, भित्तिपत्रके आणि पुस्तक वाचनातून मुलांमध्ये वाचन संस्कार कसे रुजवावे, याची प्रात्यक्षिक दाखविली.

चंदावरकर म्हणाल्या, "वाचन मुलांना समृद्ध बनवते आणि विचार करण्यास प्रवृत्त करते. मराठी भाषेत आज खुपसे प्रयोग राबविले जात असून, त्यातून मुलांमध्ये वाचनाची आवड रुजत असल्याचे समाधान आहे. पूर्वी मुलांना चांगली शाळा व चांगले शिक्षक मिळायचे. पण काळ बदलल्याने चांगले शिक्षक हरपले. भाषेची व व्याकरणाची जाण आपल्यात उपजतच असते. फक्त त्याला जाणून घेण्याची गरज आहे. दूरचित्रवाणी पाहून ज्ञान मिळत नाही. पुस्तक वाचल्याने मनाला शांती व शारीरिक सुख मिळते."

चव्हाण म्हणाल्या, "लहानपणीच मुलांमध्ये वाचनाची आवड निर्माण व्हायला हवी. अध्यापन आनंददायी करायचे असेल, तर मुलांमध्ये वाचन संस्कृती रुजविण्याची आवश्‍यकता आहे."

'लोकमत सखी सन्मान पुरस्कार' रजनी परांजपे यांना जाहीर

(Click on image to read)

विविध क्षेत्रांत आपल्या कष्टाने आणि कर्तृत्वाने उज्ज्वल यश संपादित केलेल्या महिलांना यंदाच्या वर्षी 'लोकमत सखी सन्मान पुरस्कार २०१४-१५'ने सन्मानित करण्यात येणार आहे. 'लोकमत' माध्यम समूहाच्या वतीने आयोजित 'लोकमत वूमन समिट' हा महिलांचा गौरव करणारा व महिलांच्या सक्षमीकरणाच्या अनुषंगाने विविध बाबींवर प्रकाशझोत टाकणारा आगळावेगळा कार्यक्रम आहे. यंदाच्या वर्षी शिक्षण क्षेत्रासाठी 'डोअर स्टेप स्कूल' संस्थेच्या संस्थापिका रजनी परांजपे यांना 'लोकमत सखी सन्मान २०१५' या पुरस्काराने गौरविण्यात येणार आहे. बांधकाम साईट्सवर, झोपडपट्ट्यांत, रस्त्यांवर फिरणार्‍या अशा विविध प्रकारे शाळाबाह्य असणार्‍या मुलांसाठी 'डोअर स्टेप स्कूल' या संकल्पनेतून शिक्षणाच्या प्रवाहात आणण्याचा प्रयत्न त्यांनी केला. पूर्व प्राथमिक शिक्षण, शाळेत जाणार्‍या विद्यार्थ्यांना मदत व इतर प्रकारचे साक्षरता वर्ग राबविण्याचे काम त्या करतात.

'पुस्तक परी' घडवतेय अक्षरविश्‍वाची सफर - दै. सकाळ

(Click on image to read)

'पुस्तक परी' घडवतेय अक्षरविश्‍वाची सफर
- सुशांत सांगवे, सकाळ, पुणे
गुरुवार, 22 ऑक्टोबर 2015

शालेय विद्यार्थ्यांनी अवांतर वाचनाकडे वळावे, न अडखळता सलगपणे वाचावे, शब्दांचे उच्चार स्पष्ट करावेत, शब्दसंग्रह वाढवावा... यासाठी प्रयत्न होताना दिसत नाहीत, अशी खंत शिक्षण आणि साहित्य क्षेत्रातील अनेक मान्यवर व्यक्‍त करत आहेत; पण एक "पुस्तक परी‘ अशी आहे, जी की अनेक पऱ्यांना सोबत घेऊन मुलांना अक्षरविश्‍वाची सफर घडवून आणत आहे. मुलांमध्ये अवांतर वाचनाची गोडी वाढवत आहे. त्यामुळे कधी "बोक्‍या सातबंडे‘च्या तर कधी "छोटा भीम‘च्या दुनियेत मुले हरवून जात आहेत.

राजश्री जाधव असे या "पुस्तक परी‘चे नाव आहे. "डोअर स्टेप स्कूल‘च्या माध्यमातून चालविल्या जाणाऱ्या "वाचन संस्कार प्रकल्पा‘च्या त्या प्रमुख आहेत. एक शिक्षिका म्हणून त्या काही वर्षांपूर्वी शाळेच्या उपक्रमात सहभागी झाल्या होत्या. कामाप्रती निष्ठा पाहून त्यांना वारंवार पदोन्नती मिळत गेली अन्‌ आज त्या उपसंचालक म्हणून संस्थेत कार्यरत आहेत. शिवाय, या प्रकल्पाच्या प्रमुखही आहेत. लग्नानंतर विभक्त राहणे, अशा स्थितीत मुलाला स्वत: सांभाळणे, घरच्या परिस्थितीला तोंड देत स्वत: शिकत-शिकत मुलालाही उच्च शिक्षणापर्यंत पोचविणे... या कौटुंबिक वादळांना अन्‌ आव्हानांना राजश्रीताईंनी तोंड दिले. तर दुसरीकडे, वाचन संस्कार प्रकल्पाला गती दिली. त्यामुळे अनेक मुलांमध्ये वाचनाचे संस्कार रुजण्यास मदत झाली. हे समजून घेताना स्त्री-शक्तीचे एक वेगळे दर्शन येथे आपल्याला पाहायला मिळते.

पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड महापालिकेच्या आणि जिल्हा परिषदेच्या शाळेतील मुलांसाठी "वाचन संस्कार प्रकल्प‘ राबविला जातो. पंधरा वर्षांपूर्वी हा उपक्रम दहा शाळांत सुरू झाला. आता 232 शाळांमध्ये सुरू आहे. वाड्या-वस्त्यांवरील शेकडो मुले-मुली आनंदाने यात सहभागी होतात. वाचन कसे करावे, जोडाक्षरे कशी म्हणावीत इथपासून अडखळायला लावणाऱ्या शब्दांचे अर्थ काय? हेही या वेळी मुलांना शिकवले जाते. त्यासाठी आता 320 शिक्षिका संस्थेशी जोडल्या गेल्या आहेत. या शिक्षिकांना "पुस्तक परी‘ असे म्हटले जाते, असे राजश्रीताई सांगत होत्या.

वेगवेगळ्या साहित्य प्रकारांवरील जवळपास दीड लाख पुस्तके संस्थेकडे आहेत. पहिली ते चौथी आणि पुढे सातवीपर्यंतच्या मुलांना ही पुस्तके दिली जातात. पाचवीच्या पुढच्या मुलांना पुस्तके घरी नेऊन वाचण्यास सांगितले जाते. मुलांकडून-पालकांकडून कुठलाही मोबदला न घेता हा शब्दांचा पसारा मांडला जातो. यामुळे मुलांना वाचनाची गोडी वाढते. वाड्या-वस्त्यांवरील बहुतांश मुलांचे शिक्षण अर्धवट राहते. असे होऊ नये, ते वाईट मार्गाला लागू नयेत हाही यामागचा एक विचार आहे, असे त्यांनी सांगितले. राजश्रीताईंना संस्थेच्या या प्रकल्पाची माहिती इजिप्तमध्ये जाऊन देण्याची संधी मिळाली होती. मुळात राजश्रीताई या कार्यात आल्या त्या रजनीताई परांजपे यांच्यामुळे. त्या "डोअर स्टेप स्कूल‘च्या प्रमुख आहेत. त्यांच्याबद्दलही राजश्रीताई आदराने, भरभरून बोलत होत्या. त्यांनी माझ्यावर विश्‍वास ठेवला, जबाबदारी टाकली म्हणूनच मी धडपड करू शकले, अशा भावना त्या व्यक्त करत होत्या.

एकेक मूल मोलाचे - शिक्षणवेध, जुलै २०१५

पुण्यातील 'ग्राममंगल' संस्थेच्या 'शिक्षणवेध' मासिकात प्रसिद्ध झालेला, शहरी भागातील शालाबाह्य मुलांसाठी 'डोअर स्टेप स्कूल' राबवीत असलेल्या उपक्रमाविषयी रजनी परांजपे यांचा लेख...

(Click on image to read)

(Click on image to read)

(Click on image to read)

(Click on image to read)

(Click on image to read)

"गरीब विद्यार्थ्यांना शाळेत आणण्याची व्यवस्था करा" - राज्य बाल हक्क संरक्षण आयोगाचे सरकारला निर्देश

लोकसत्ता, मुंबई । २५ एप्रिल २०१५

झोपडपट्टी किंवा चाळींमध्ये राहणाऱ्या गरीब व वंचित वर्गातील मुलांची शाळेतील गळती रोखण्यासाठी त्यांना त्यांच्या घरापासून शाळेपर्यंत वाहतूक सेवा उपलब्ध करून देण्याचे निर्देश महाराष्ट्र राज्य बाल हक्क संरक्षण आयोगाने दिले आहेत.

'दि सोसायटी फॉर डोअर स्टेप स्कूल' या स्वयंसेवी संस्थेने आयोगाकडे पत्र लिहून या मुलांची अडचण लक्षात आणून दिली होती. या संस्थेतर्फे मुंबई-पुण्यातील काही वस्त्यांमध्ये घरापासून शाळेपर्यंतची वाहतूक व्यवस्था गरीब मुलांना उपलब्ध करून दिली जाते. 'केवळ मुलाला शाळेत सोडायला कुणी नाही, या कारणामुळे त्यांची शाळेतील उपस्थिती घटू नये या उद्देशाने काही वस्त्यांमध्ये आम्ही ही सेवा उपलब्ध करून देतो,' असे डोअर स्टेपच्या पूनम भोसले यांनी सांगितले. मात्र, मुंबईची अशा वस्त्या पाहता ही सेवा अपुरी पडते आहे. त्यामुळे सरकारनेच स्थानिक सार्वजनिक वाहतूक सेवेच्या माध्यमातून मुलांना वाहतूक सेवा उपलब्ध करून द्यावी, अशी संस्थेची भूमिका होती.

मुंबईत गणेश मूर्ती नगर, बॅकबे, बाबासाहेब आंबेडकर नगर आणि शीव शक्ती नगर या भागात मोठय़ा प्रमाण गरीब व वंचित समाजालील कुटुंबे राहतात. ही कुटुंबे बहुतेक वेळा घरकाम किंवा रोजंदारीवर काम करणारी असतात. या कुटुंबातील मुलांना अनेकदा शाळेत सोडायला कुणी नसते किंवा पालकांकडे तितका वेळ नसतो. लहान मुलांना स्वत:हून मुंबईच्या वाहतुकीतून मार्ग काढून शाळा गाठणे त्यांना शक्य नसते. मुलींच्या बाबतीत तर सुरक्षिततेचाही प्रश्न असतो. त्यामुळे त्यांना शाळेला नाईलाजाने दांडय़ा माराव्या लागतात. खासगी वाहतूक सेवा या गरीब पालकांना परवडणारी नसते. पालकांची ही अडचण ओळखून यापैकी काही वस्त्यांमध्ये 'डोअर स्टेप'ने घरापासून शाळेपर्यंत बेस्टच्या मदतीने वाहतूक सेवा उपलब्ध करून देण्यास सुरूवात केली होती. परंतु, आता बेस्टने आपले वाहतूक शुल्क दरमहा ३० ते १०० रूपयांनी वाढविल्याने ही सेवा परवडेनाशी झाली आहे. त्यामुळे, नाईलाजाने संस्थेने ही अडचण आयोगाच्या लक्षात आणून देण्यासाठी पत्र लिहिले.

या मुलांची जबाबदारी शिक्षण विभाग किंवा पालिकेच्या वतीने घेण्यात यावी, अशी मागणी करणारे पत्र संस्थेने आयोगाला लिहिले होते. कारण, मुले शाळेतच येऊ शकली नाही तर नाईलाजाने त्यांची वर्गातील उपस्थिती कमी होईल. गरीब मुलांच्या शाळेतील गळतीत हे देखील प्रमुख कारण असते. हे एक प्रकारे 'बालकांच्या मोफत व सक्तीच्या शिक्षण हक्क कायद्या'चेही उल्लंघन आहे. या सर्व बाबी संस्थेच्या अध्यक्ष बीना लष्करी यांनी आयोगाच्या लक्षात आणून दिल्या. त्यावर आयोगाने बेस्टला बाजू मांडायला सांगितले. बेस्टने वाहतूक शुल्कात कपात करण्यास नकार दिला. काही वस्त्यांमधील मुलांकरिता आम्ही आधीच दोन बसगाडय़ांची सेवा देत आहोत. या हून अधिक आम्हाला काही करता येणार नाही, असे बेस्टतर्फे स्पष्ट करण्यात आले.

त्यावर मग आयोगाने शिक्षण हक्क कायद्यानुसार ६ ते १४ वर्षे वयोगटातील मुलांच्या शिक्षणाची जबाबदारी सरकारची आहे. त्यांच्या शिक्षणात वाहतुक सेवा हा अडथळा येऊ नये म्हणून त्यांना वाहतूक सेवा पुरविण्यात यावी, असे स्पष्ट करणारे निर्देश दिले आहेत.

http://www.loksatta.com/vruthanta-news/make-arrangements-to-bring-poor-students-in-school-1095865/

(Click on image to read)

Project Grow with Books in Lokmat newspaper

Door Step School's initiatives at the PCMC school in Nigdi under  "Project Grow with Books" was covered in the Lokmat Newspaper  dated 27th March 2015.

Children who contributed stories to the 'One Page Stories' book recently published by Door Step Schools were felicitated. Most children of this school in Standard 1 can read composite letters in Marathi, which is the expected level for this class and they were given prizes too. Children who performed well in Reading Competition for standards 2nd to 4th were given books to recognize their efforts and to encourage their reading habit.

The School staff participated wholeheartedly to make the program a success.

Door Step School named 'Pioneer' in the Lego foundation ‘Re-imagine Learning’ challenge

We are pleased to share that Door Step School Pune has been named one of the 30 pioneers in the ‘Re-imagine Learning’ challenge who "offer novel, playful approaches that challenge the conventions of learning. In its effort to shift dialogue around learning and play, Door Step School is one of the best ambassadors". 

The challenge, organized by Lego Foundation in partnership with Ashoka Changemakers had more than 630 ‘Challenge’ entries from 68 countries around the world showcasing their creative approaches in using play to learn.

"The society for Door Step Schools.(DSS) Project Foundation, achieved the highest ratings in terms of innovation, social impact, sustainability, and Challenge relevance. It demonstrated not only an ability to create high quality learning outcomes, but it did so in a novel, fun, and playful way that overturned the conventions of education." said Mirjam Schoning, Global Head of Programmes & Partnerships , LEGO Foundation in her citation to Door Step School.

For detailed information, please visit  

Lego foundation - Re-imagining Learning Challenge and

The Society for Door Step Schools @Ashoka Changemakers

We invite you to view our Learning through Play video on YouTube.